काठमाडौँ। दक्षिण एसियाली समाजमा व्याप्त छ जात व्यवस्था । जसले जातका आधारमा समाजलाई विभाजित मात्रै गरेको छैन, उच्च र निचोका रुपमा समाजलाई विभाजित गरी उच्च जातिकाहरूले साना जातका भनिएकाहरूमाथि अन्याय र दमन गर्दै आएका छन्।
नेपालको वर्तमानकै परिवेशसँग मिल्दोजुल्दो लाग्ने भारतीय समाजको यही चित्र उतारिएको छ तालिम चलचित्र- ‘जय भीम’ मा।
फिल्मको सुरुमा प्रहरी अधिकारीहरूले जातको आधारमा संदिग्धहरूको समूहलाई अलग गरेको देखाइएको छ। जो प्रभावशाली जातिका छन्, उनीहरूलाई छोड्न भनिएको छ, जबकि अन्य जो दलित (पहिले अछूत) वा आदिवासी समुदायका छन्, उनीहरूलाई पछाडि बस्न भनिएको छ। पछि प्रहरीले दोस्रो समूहका विरुद्ध झृटा मुद्दा दायर गर्छ।
यो एक विचलित गर्ने दृश्य हो। डरलाग्दा मानिसहरू सचेत कुनामा उभिएका छन्। त्यस्ता गतिविधिहरू नियमित रूपमा हुने र सीमान्तकृत विशेषगरी दलितहरूको जीवन साना सहर र ग्रामीण भारतमा कतिको असुरक्षित छ भन्ने कुरा यो फिल्मले देखाउँछ।
टिजे ग्नानाभेलको निर्देशनमा बनेको ‘जय भिम’ले समग्रमा कठोर हिन्दु जातीय शासनको तल्लो तहमा रहेका दलितहरूमाथि हुने दमनको कथा देखाउँछ। यो फिल्ममा ठूला जातका व्यक्तिले दलितलाई गर्ने व्यवहार र अन्यायको चित्रण गर्छ। यो फिल्मको मुख्य पात्र तामिल स्टार सुरिया छन्। यहाँ उनी एक धर्मयुद्ध वकिलको रूपमा देखिन्छन्।
आफ्नो श्रीमानलाई पुलिस हिरासतमा राखेर पछि बेपत्ता घोषित गरेपछि एक गर्भवती महिलाले सुरियालाई निवेदन दायर गर्छिन्। अनि उनी यो मुद्दा लड्छन्। यसै कथा वरिपरि यो फिल्म घुमेको छ। बीबीसीका अनुसार ‘जय भिम’ तामिल सिनेमामा नयाँ आन्दोलनको हिस्सा बनेको छ, जहाँ कयौँ युवा फिल्म निर्माताले दलित विरुद्धको दमनका कथा सुनाउँदै छन्।
पूरा फिल्म हेर्नुहोस्:
विगत तीस वर्षमा तामिलनाडुमा दलित आन्दोलन बढ्दै गएको छ। यसमा पनि यहाँका केही दलित फिल्म निर्माताहरूले यस विषयमा आधारित भएर दलित कलाकारलाई नै मुख्य भूमिकामा राखेर फिल्म बनाइरहेको फिल्म इतिहासकार एस थिओडोर बास्करनका बताउँछन्। ‘जय भिम’त्यहीमध्येको एक फिल्म हो।
भारतमा दलितको जनसंख्याको करिब २० प्रतिशत छ । उनीहरूलाई संरक्षण गर्ने कानुनको बाबजुद उनीहरूले भेदभाव र हिंसाको सामना गरिरहन्छन्। जस्तो कि नेपालमा जनसंख्याको १५ प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने दलित समुदायले त्यस्तै प्रकृतिको हिंसा र विभेद निरन्तर खेप्दै आएको छ।
जय भीमको अर्थ ‘दीर्घायु भीम’मा भन्ने हुन्छ। एक दलित विद्वान र नेता बीआर अम्बेडकरका अनुयायीहरूले लोकप्रिय बनाएको नारा जो भारतको संविधानका मुख्य वास्तुकार र देशको पहिलो कानुनमन्त्री पनि थिए।
